Произведения
- О любви
- О божественной любви
- О разлуке
- О вине
- О природе
- О судьбе
- О смерти
- О мудрости
- О родине
- Хвалебные
- Сатира
- Плачи
Qüdrətim olsaydı, yaza bilsəydim,Bir kağız üstünə bu dərdi, qızım!
Mirzə Melkum xana1871-ci il iyunun 2-də Melkum xana yazılmış məktubun surəti**Cənab Ruhül-qüds!
Газель 49ماندم به چمن شب شد و مهتاب برآمدسیمای شب آغشته به سیماب برآمد
OlaydımÖmür keçir, gün keçir,Saçlarına düşür dən.
Bəli əsəbiyəmMənə "əsəbisən" deyən - düz deyir.Mənim nöqsanımı demək istəyir.
Ürəkdə çapıqXata çıxdı əlimdən,Saymazyana daş atdım.
Odessa xəyalatıGündən-günə zülmün, a fələk, lap betər oldu,Hər kəs özünə çul toxudu, bəxtəvər oldu.
Xaki-payin, dilbəra, bir tac dövlətdirXaki-payin, dilbəra, bir tac dövlətdir mana,Bəs yüzün görmək sənin bəxtü səadətdir mana.
Qurbanəli ŞərifovaDust mehriban!Əvvəla sizin səlamət olmağınızdır; saniyən siz gedəndən bəri Peterburqda bir qəribə əhvalat ittifaq düşməyibdir ki, sizə yazım. Peterburq öz əhaliləri ilə öz yerində payidardır. Bizlər sizin dövlətinizdən səlamətik, amma hava artıq soyuqdur. Əgər bu halda Peterburq xəyalında olsanız, məsləhət görməyirəm, çünki burada bir parça buz olarsınız. Amma bəd cəmiyyəti-xeyriyyə bu halda sizi üzv yazdı və kağızı göndərməyi mən boynuma götürdüm, çünki xahiş etdim ki, bir neçə söz və salam-dua sizə yazım və bircə xırdaca təvəqqe də sizdən edim o ümid ilə ki, mən etməyəcəksiniz. Bir cild kitab bu kağız ilə bahəm öz təsnifimdən sizə hədiyyə göndərdim. Təvəqqe edirəm qəbul edəsiniz. Və bir də sizdən təvəqqe edirəm, əgər mümkün olsa ki, orada bu kitab satıla, yazıb məlum edəsiniz, hər neçə cild lazımdır, göndərim və bu kitabın satılmağı barəsində əgər mənə kömək etsəniz, bir böyük minnət mənim boynuma qoyarsınız. Bir də bu kitabın satılmağı bu tövr mümkündür ki, hər bir hallı adamın boynuna on-iyirmi cild qoyasınız, ta onlar camaat arasında bipul paylayalar. Xülasə, təvəqqe edirəm bu kitabın satılmağına səy edəsiniz, artıq minnətdir. Kitabın qiymətini də ucuz qoymaqda meylim tez satmaqdır, çünki iki min cild çap etmişəm. Əlbəttə, bu Peterburqda satılası kitab deyil, amma mənim ümidim Qafqaza və sizin kimi dost-aşnalaradır. Baqi vəssalam.
28 aprelMən əzilən bir sinifin hayqıran,Haq bağıran sədasından yarandım.
Dolana-dolanaAlçaq yerdən duman qalxar,Dağı dolana-dolana,
Ağ libasdaFransız rəvayəti*Üzündə buludlanan kədəri qovdu ana,
Narahat qocaların məşvərətiHəmin bu vaxtlarda Bayram babam öz bağlarında tikdirməyə hazırlaşdığı evin işi üçün gəlmişdi. (Özü faytonda əyləşmişdi, iki nəfər strajnik və Qızılbaşoğlu onu müşayiət edirdi). Babam istəyirdi ki, indiki birmərtəbəli evi sökdürüb yerində ikimərtəbəli, böyük evlər tikdirsin. Bunun üçün qapıya guşə daşı, qum daşınırdı. Bayram babamın gəldiyini eşidib qazı ağa ilə şəhərimizdə məhkəmə sədri olan Balaş bəy görüşə gəlmişdilər. Onlar yeni hökumətin taleyi ilə maraqlanırdılar. Söhbət bu barədə gedəndə Bayram babamın üzü qayğılı göründü və o, papiros yandıraraq dedi:– Bilirsiniz, əgər xaricdən kömək olmasa, Müsavat hökumətinin işi çətin olacaq. Düzdür, indi biz əsgər toplayırıq, qoşun təşkil edirik, ancaq bununla iş qurtarmır. Qoşuna silah lazımdı, hərbi işi yaxşı bilən adamlar lazımdı. Bu saat biz köməksiz uşaq kimiyik.
Dil pəhləvanıAğzı köpüklənir uca kürsüdən,Söyləyir: – Canım da qurbandır sizə.
GəlməzDağılıb başımdan qəm ədaları,Cəhd ilə çalışsam, kamala gəlməz.
ŞerimÖmür günlərim kimiAğlı, qaralı şerim,
Ağır xəbərMən o gün mətbəxdə idim. Xörək hazırlayırdım. Birdən qapının zəngi çalındı. Bu vaxt gələn kim ola bilərdi? Kamranın işdən, qızlarımın da məktəbdən qayıtmağına hələ çox qalmışdı. Düşündüm ki, indi olsa-olsa Gülnisa gələr. O, qan təzyiqinin çoxluğu nəticəsində parez olub yorğan-döşəyə düşəndən sonra, düz il yarım yatmışdı. Həkimlər yalnız indi qalxmağa və gəzməyə icazə vermişdilər. O, bəzən mənim, bəzən də qonşu arvadlardan birinin köməyi ilə dəniz qırağına çıxır, bir neçə saata açıq havada oturub, yorulanda evə qayıdırdı, mənim işə getmədiyimi biləndə, adətən bizə dəyirdi.Mən qapıya yanaşdım.
Atamın xatirəsiO, sərt idi. Səhər dərsə tələsəndə mənBildirməzdi yolda durub boylandığını.
Mənə görə…Könül, düşmə təmənnaya,Həyat boşdu mənə görə…
SənsizŞər qarışır,İşıqla qaranlıq yarışır...
Çay mahnısıKimin ağrıyır canı,Qoy çay içsin mərcanı,
AtlılarınAtlıların keçdiyi yerTapdalandı, toza batdı.
Sənə deyim qoç igidin nişanınSənə deyim qoç igidin nişanın,Aça yağılarla meydan gərəkdi.
Telefon xətlərindəTelefon xətlərində bir səs düşdü dünyayaTelefon xətlərində birləşdi ana, bala.
Hər zülmün rahatlıq bəxş edir inanHər zülmün rahatlıq bəxş edir inan,Şövqindir qəlbimi işıqlandıran.
Payızdır, əzizim...Eyvanda qırmızı gül dibçəyi,yazda çiçək açar.
Potyomkin“POTYOMKİN”*(Tarixi poemadan bir parça)
ZülfünGərdənində, qamətində ayıb yox,Amma nə gözəldir pərişan zülfün!
Tökül, ey dağ çayı, uç qayalarda!Tökül, ey dağ çayı, uç qayalarda!Sonra şırıldayıb ax çəmənlərdən.
Üçüncü məclisVaqe olur həmin otaqda. İsmayıl bəy, Nurəddin ağa, Göhər xanım əyləşiblər səndəl üstə.*İsmayıl bəy**. Göhər, mən səni belə yassar bilmirdim. Yavaş görüm, nə həyabazlıq ola bilərdi? Bir kağız idi, yazardım ki, qardaş, günüm, ruzigarım belə pis keçir, nanəcib adamlara rast gəlmişik. Bir sifariş də mənə çatsa idi, bilatəxir gəlib səni aparardım, o qədər də sən əziyyət çəkməzdin...